چند همسری(۳)
چند همسری از دید شرع
همانطور که می دانیم اکثر قوانین حقوقی ما از شرع متاثر شده اند و تغییر و اصلاح آنها هم باید مطابقت با دستورات شرع داشته باشد لذا لازم دیدم چند همسری از حیث اسلام را به صورت اجمالی بررسی کنم. در قرآن در سوره نساء آیه 3 می خوانیم: «از زنانیكه برای شما حلال و پاكیزه اند و خودتان دیده و پسندیده اید، دو، سه، یا چهار نفر میتوانید تزویج به خود نمایید، اگر بترسید از این كه نتوانید بین زنان بعدالت رفتار كنید در این صورت یك زن بگیرید و بیشتر از یك زن جائز نیست. »
این آیه مستند ترین دلیلی است که چند همسری در اسلام پذیرفته بوده است لیکن بین روشنفکران دینی این آیه تعبیرات مختلفی شده است. منجمله غزالی برآنست كه شرط چند همسری، رعایت عدالت است كه اگر چه بلحاظ مادی قابل تامین است اما به لحاظ معنوی و عاطفی امكان چنین "تقسیم عادلانه ای" وجود ندارد. بنابراین هدف
آیه محدود ساختن و در عمل غیر ممكن ساختن چند همسری است كه در آن زمان وجود داشته است.
متفكران معاصر نیز دركی كم و بیش شبیه به آنچه گفته شد، ارائه میدهند. در مقابل، بسیاری نظیر مطهری نه تنها از حق چند همسری دفاع كرده، بلكه خواهان آنند كه زنان "به كمیسیون حقوق بشر در سازمان ملل پیشنهاد كنند كه تعدد زوجات را در همان شرایط منطقی كه اسلام گفته، به عنوان حقی از حقوق بشر، برسمیت بشناسد و از این راه
بزرگترین خدمت را به جنس زن و به اخلاق بنمایند. همچنین برخی نظیر آیت الله گنجه ای برآنند كه آیه مذكور نه در صدد محدود كردن زوجیت است نه عدم محدودیت آن، بلكه ضرورت رفتار عادلانه را مورد تاكید قرار میدهد كه در مورد امكانپذیری آن جواب واحدی نمیتوان داد.
و اما شخصا اینگونه استنباط نمی کنم که این آیه جهت ممنوع کردن چند همسری آمده است چرا که در آن زمان حالا چه به لحاظ فرهنگی چه به لحاظ جنگهای زیاد چه اینکه زنان امکان درآمد زایی نداشتند می بینیم که چهره های شاخص مذهبی همگی زنهای متعددی داشتند و اینگونه نبوده است که با نزول این آیه ازدواج مجدد تمام شده باشد. دوم اینکه اگر قرار بر نهی شدن بود مثل خیلی چیزهای دیگر منجمله شراب حرام اعلام می گردید سوم اینکه من فکر می کنم عدالت به معنای تامین معاش و شرایط مالی بوده و امکان ندارد در ارتباط با مسائل روحی و عاطفی بتوان کنار آمد چند همسری با عشق طرفینی سازگار نیست و اصلا معنا ندارد که عدالت در عشق و علاقه رعایت شود و خدشه های روحی و روانی در هر صورت به زن وارد می شود لذا من فکر می کنم عدالت در محدوده تامین بوده است و با شرایط عرب آن زمان هم سازگاری داشته چرا که زنان جز با ازدواج تامین نمی شدند و با وجود آن همه جنگ شاید اینگونه به صلاح می رسیده که با گذاشتن این شرط ، مردان آن دوران محدودتر شده و خود را به تامین زنانی که همسری می گزینند ملزم کنند و به هر حال در حال حاضر بر همین اصل در قانون ما اجازه گرفتن چهار زن داده شده است.